اخبار و مقالات

آشنایی با دستگاه اتوکلاو

آشنایی با دستگاه اتوکلاو

ﺑﺮاى اوﻟﯿﻦ ﺑﺎر دﺳﺘﮕﺎه اتوکلاو درﺳﺎل 1898میلادی ﺗﻮﺳﻂ ﻣﯿﮑﺮوﺑﯿﻮﻟﻮژﯾﺴﺖ ﻓﺮاﻧﺴﻮي،  (charles chamberland) ﭼﺎرﻟﺰ ﭼﺎﻣﺒﺮﻟﻨﺪ اﺧﺘﺮاع ﺷﺪ.

Charles Chamberland. Haley (1851-1908)

واژه اتوکلاو از ترکیب دو واژه (auto)در زبان یونانی به معنی خودکار(clavis)  در زبان لاتین به معنی کلید تشکیل شده‌است. اﺗﻮﮐﻼودﺳﺘﮕﺎﻫﻰ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮاى اﺳﺘﺮﯾﻞ ﮐﺮدن ﻣﻮاد و ﻇﺮوف اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻰ ﺷﻮد. اﺳﺘﺮﯾﻞ ﮐﺮدن ﯾﻌﻨﻰ ﮐﺸﺘﻦ ﺗﻤﺎم اﺷﮑﺎل روﯾﺶ ﻣﯿﮑﺮوارﮔﺎﻧﯿﺴﻢ ﻫﺎ از ﻗﺒﯿﻞ اﻧﻮاع ﺑﺎﮐﺘﺮى ﻫﺎ، وﯾﺮوس ﻫﺎ، اﻧﮕﻞ ﻫﺎ، ﻗﺎرچ ﻫﺎ، و اﻣﺎ ﭘﺮﯾﻮن ﻫﺎ و ﻋﺎﻣﻞ ﺟﻨﻮن ،(spore) اﺳﭙﻮرﻫﺎ ﮔﺎوى ﺗﻮﺳﻂ اﺗﻮﮐﻼوﻫﺎ از ﺑﯿﻦ ﻧﻤﻰ رود.

روش اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﺨﺎر، از ﻗﺪﯾﻤﻰ ﺗﺮﯾﻦ و ﻣﺘﺪاول ﺗﺮﯾﻦ روش ﻫﺎى اﺳﺘﺮﯾﻠﯿﺰاﺳﯿﻮن ﭘﺰﺷﮑﻰ اﺳﺖ، زﯾﺮا ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺳﺎﯾﺮ روش ﻫﺎ اﯾﻤﻦ ﺗﺮ و ﺳﺮﯾﻊ ﺗﺮ اﺳﺖ.

ﻣﻮارد ﮐﺎرﺑﺮد اﺗﻮﮐﻼو و ﻣﯿﺰان اﺛﺮ ﺑﺨﺸﻰ آن

اﯾﻦ دﺳﺘﮕﺎه در ﺑﺴﯿﺎرى از ﻣﺮاﮐﺰ و ﺑﺨﺶ ﻫﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ : ﻣﯿﮑﺮوب ﺷﻨﺎﺳﻰ، ﭘﺰﺷﮑﻰ، دام ﭘﺰﺷﮑﻰ، دﻧﺪان ﭘﺰﺷﮑﻰ و ... ﺑﺮاى اﺳﺘﺮﯾﻞ ﮐﺮدن ﻇﺮوف ﺷﯿﺸﻪ اى، زﺑﺎﻟﻪ ﻫﺎى ﭘﺰﺷﮑﻰ، ﻇﺮوف آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﻰ، ﻣﺤﯿﻂ ﻫﺎى ﮐﺸﺖ و ... ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻰ ﮔﯿﺮد .ﻗﺒﻞ از دﻓﻊ ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ زﺑﺎﻟﻪ ﺑﯿﻤﺎرﺳﺘﺎﻧﻰ و ﯾﺎ ﭘﺰﺷﮑﻰ ﺑﺎﯾﺪ اﯾﻦ ﻣﻮاد ﺗﻮﺳﻂ اﺗﻮﮐﻼو اﺳﺘﺮﯾﻞ و ﻋﺎرى از (ﭘﺎﺗﻮژن) ﻋﺎﻣﻞ ﺑﯿﻤﺎرى زا ﺷﻮﻧﺪ و ﺳﭙﺲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﺎﯾﺮ زﺑﺎﻟﻪ ﻫﺎ و ﭘﺎﺗﻮژن ﻫﺎ  ﻃﺒﻖ روش ﻫﺎى اﺳﺘﺎﻧﺪارد دﻓﻊ ﺷﻮﻧﺪ .ﺗﻮﺳﻂ اﺗﻮﮐﻼو ﺣﺪود 99 درﺻﺪ از ﺑﯿﻦ رﻓﺘﻪ و ﻣﻮاد اﺳﺘﺮﯾﻞ ﻣﻰ ﺷﻮﻧﺪ .اﮐﺜﺮ دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎﯾﻰ ﮐﻪ ﺑﺮاى اﺳﺘﺮﯾﻞ ﮐﺮدن ﻣﻮاد و زﺑﺎﻟﻪ ﻫﺎى ﻋﻔﻮﻧﻰ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻰ ﺷﻮﻧﺪ از روش ﺑﺨﺎر و ﺣﺮارت اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻰ ﮐﻨﻨﺪ .ﺑﺎ اﯾﻦ روش ﻣﯿﺘﻮان ﺗﻮده اى وﺳﯿﻊ از زﺑﺎﻟﻪ ﻫﺎى ﺑﯿﻤﺎرﺳﺘﺎﻧﻰ را ﻋﺎرى از ﻋﻮاﻣﻞ ﺑﯿﻤﺎرى زا ﮐﺮد . اﮔﺮﭼﻪ اﺗﻮﮐﻼو ﺟﺰء ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ روش ﻫﺎى اﺳﺘﺮﯾﻠﯿﺰاﺳﯿﻮن اﺳﺖ وﻟﻰ در ﻣﻮاردى ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺤﯿﻂ ﺳﺎزى در آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه، ﻃﻮﻻﻧﻰ ﺷﺪن ﻣﺮﺣﻠﻪ ﮔﺮﻣﺎﯾﺶ، ﺳﺒﺐ ﮐﺎﻫﺶ ﮐﯿﻔﯿﺖ ﻣﻮاد ﻣﻐﺬى در ﻣﺤﯿﻂ ﻫﺎى ﮐﺸﺖ و ﮐﻤﭙﻠﮑﺲ ﻣﺤﺘﻮى ﻗﻨﺪ، ﻣﻮاد ﻣﻌﺪﻧﻰ و ﻓﻠﺰى ﻣﻰ ﺷﻮد و در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺑﻪ ﻣﺤﯿﻂ ﻫﺎى ﮐﺸﺖ زﯾﺎن وارد ﻣﻰ ﮐﻨﺪ .ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ در ﭼﺮﺧﻪ اﺳﺘﺮﯾﻠﯿﺰاﺳﯿﻮن ﺑﺎﯾﺪ از زﻣﺎن ﮐﻮﺗﺎه ﺗﺮ و دﻣﺎى ﺑﺎﻻﺗﺮ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﻨﯿﻢ ﺗﺎ ﻋﻼوه ﺑﺮآﻧﮑﻪ آﺳﯿﺐ ﮐﻤﺘﺮى ﺑﻪ ﻣﺤﯿﻂ ﮐﺸﺖ وارد ﺷﻮد، ﺑﺮاى ارﮔﺎﻧﯿﺴﻢ ﻫﺎى ﺑﯿﻤﺎرى زا ﻧﯿﺰ ﮐﺸﻨﺪه ﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠﻰ ﺗﻤﺎم ﻣﻮاد ﻏﯿﺮﻋﻔﻮﻧﻰ و ﻋﻔﻮﻧﻰ آﻟﻮده ﺷﺪه ﺑﺎ ﻋﻮاﻣﻞ ﺑﯿﻮﻟﻮژﯾﮏ ﺷﺎﻣﻞ ﺑﻘﺎﯾﺎى ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻫﺎى ﻣﺤﯿﻂ ﮐﺸﺖ ﺗﻠﻘﯿﺢ ﺷﺪه، ﭘﺎﺗﻮژن ﻫﺎى رﺷﺪ ﮐﺮده، ﺳﻠﻮل ﻫﺎى اﻧﺴﺎﻧﻰ، ﺣﯿﻮاﻧﻰ و ﮔﯿﺎﻫﻰ، ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺧﻮﻧﻰ اﻧﺴﺎن و ... ﻣﻰ ﺗﻮاﻧﻨﺪ اﺗﻮﮐﻼو ﺷﻮﻧﺪ . ﻣﻮاد ﻋﻔﻮﻧﻰ ﺑﺎﯾﺪ در ﻇﺮوف ﻏﯿﺮﻗﺎﺑﻞ ﻧﺸﺖ ﺟﻤﻊ آورى ﺷﻮد ﺳﭙﺲ اﺗﻮﮐﻼو ﺷﺪه و   ﻋﻔﻮﻧﻰ اﺳﺖ ﻣﻰ ﺗﻮان اﺗﻮﮐﻼو ﮐﺮد و ﺳﭙﺲ ً دور رﯾﺨﺘﻪ ﺷﻮد .ﻣﺎﯾﻌﺎﺗﻰ را ﮐﻪ اﺣﺘﻤﺎﻻ در ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻓﺎﺿﻼب رﯾﺨﺖ ﯾﺎ ﺑﺎ واﯾﺘﮑﺲ ﯾﺎ ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت ﺿﺪﻋﻔﻮﻧﻰ ﻣﻨﺎﺳﺐ دﯾﮕﺮ ﻣﺨﻠﻮط ﮐﺮد و ﺳﭙﺲ در ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻓﺎﺿﻼب دﻓﻊ ﮐﺮد .ﻻزم ﺑﻪ ذﮐﺮ اﺳﺖ ﻣﻮادى ﻣﺎﻧﻨﺪ داروﻫﺎى ﺳﺮﻃﺎن زا، رادﯾﻮاﯾﺰوﺗﻮپ ﻫﺎ، ﻣﻮادى ﺷﯿﻤﯿﺎﯾﻰ ﺳﻤﻰ، ﻣﻮادى ﺷﯿﻤﯿﺎﯾﻰ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺒﺨﯿﺮ ﯾﺎ ﻫﺮ ﻣﺎده ﺧﻄﺮﻧﺎﮐﻰ ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ دراﺛﺮ ﺣﺮارت ﺗﺒﺨﯿﺮ ﺷﻮد و اﻧﺘﺸﺎر ﯾﺎﺑﺪ ﻧﻤﻰ ﺗﻮان اتوکلاو کرد.

اﺻﻮل ﻋﻤﻠﮑﺮد 

اﺗﻮﮐﻼوﻫﺎ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺧﻮاص ﺗﺮﻣﻮدﯾﻨﺎﻣﯿﮏ آب ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻣﺎده ﺧﺎﻟﺺ، ﮐﺎر ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ .در ﺷﺮاﯾﻂ ﻃﺒﯿﻌﯽ(در ﺳﻄﺢ درﯾﺎ و ﻓﺸﺎر ﯾﮏ اﺗﻤﺴﻔﺮ) آب ﻣﯽ ﺟﻮﺷﺪ و دﻣﺎي100 درﺟﻪ ﺳﺎﻧﺘﯿﮕﺮاد ﺑﻪ ﺑﺨﺎر ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﯽ ﺷﻮد .اﮔﺮ ﻓﺸﺎر ﮐﺎﻫﺶ ﯾﺎﺑﺪ، در دمای ﭘﺎﯾﯿﻦ ﺗﺮ و اﮔﺮ ﻓﺸﺎر اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﺑﺪ، در دﻣﺎي ﺑﺎﻻﺗﺮ ﻣﯽ ﺟﻮﺷﺪ .ﺑﺎ ﮐﻨﺘﺮل ﻓﺸﺎر ﺑﺨﺎر  آب، دﻣﺎي اﺗﺎﻗﮏ اﺗﻮﮐﻼو ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ دﻣﺎﻫﺎي ﺑﺎﻻﺗﺮ از100 درﺟﻪ ﺳﺎﻧﺘﯿﮕﺮاد ﯾﺎ ﺑﺮﻋﮑﺲ ﺑﺎ ﮐﻨﺘﺮل دﻣﺎ ﺑﻪ ﻓﺸﺎري ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﻓﺸﺎر اﺗﻤﺴﻔﺮ ﺑﺮﺳﺪ .

اﻧﻮاع اﺗﻮﮐﻼو

اﺗﻮﮐﻼوﻫﺎ ﺑﺮﺣﺴﺐ ﻧﻮع ﻣﻨﺒﻊ ﺣﺮارﺗﻰ ﺑﻪ دوﮔﺮوه اﺗﻮﮐﻼوﻫﺎى روﻣﯿﺰى ﮔﺎزى و اﺗﻮﮐﻼوﻫﺎى ﺑﺮﻗﻰ و ﺑﺎﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻧﻮع اﺑﺰارآﻻت ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﺮﯾﻞ ﺑﻪ ﺳﻪ ﮐﻼس B،S،N ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪى ﻣﻰ ﺷﻮﻧﺪ .درﻣﻮرد اﺗﻮﮐﻼوﻫﺎى B ﺑﺰرگ ﺑﯿﻤﺎرﺳﺘﺎﻧﻰ ﺑﺮ اﺳﺎس وﺟﻮد ﯾﺎ ﻋﺪم وﺟﻮد ﭘﻤﭗ ﺧﻼ در دﺳﺘﮕﺎه ﺑﻪ دوﻧﻮع   (Prevacuum) ﭘﺮى وﮐﯿﻮم . (Gravity) و ﮔﺮاوﯾﺘﻰ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪى ﻣﻰ ﺷﻮد.

اﺗﻮﮐﻼوﻫﺎى ﮐﻼس N 

 براساس اﺳﺘﺎﻧﺪارد اﯾﻦ اﺗﻮﮐﻼوﻫﺎ ﻣﻰ ﺗﻮاﻧﻨﺪ اﺑﺰارآﻻت ﺟﺎﻣﺪ ﺑﺪون ﭘﻮﺷﺶ را اﺳﺘﺮﯾﻞ ﮐﻨﻨﺪ .ﻟﺬا ﺑﺮاى اﺳﺘﺮﯾﻞ وﺳﺎﯾﻞ ﭘﻮﺷﺶ دار(اﻋﻢ از ﭘﺎرﭼﻪ ﯾﺎ ﮐﺎﻏﺬﻫﺎى ﻣﺪﯾﮑﺎل ) و ﻧﯿﺰ وﺳﺎﯾﻞ ﺣﻔﺮه دار از اﯾﻦ ﻧﻮع دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎ ﻧﻤﻰ ﺗﻮان اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد. اﯾﻦ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻓﺎﻗﺪ ﭘﻤﭗ ﻣﮑﺶ ﺧﻼء اﺳﺖ .ﺑﻪ اﯾﻦ اﺗﻮﮐﻼوﻫﺎ اﺻﻄﻼﺣﺎ اﺗﻮﮐﻼو ﮔﺮاﻧﺸﻰ ﻧﯿﺰمی گویند.

اﺗﻮﮐﻼوﻫﺎى ﮐﻼس S 

وﺳــﺎﯾﻠﻰ ﮐﻪ ﺗﻮﺳــﻂ اﯾﻦ ﻧﻮع اﺗﻮﮐﻼوﻫﺎ ﻣﻰ ﺗﻮان اﺳــﺘﺮﯾﻞ ﮐﺮد ﺷــﺎﻣﻞ اﺑﺰارآﻻت ﺑﺪون ﭘﻮﺷﺶ ﺟﺎﻣﺪ ﯾﺎ ﭘﻮﺷــﺶ دار ﺟﺎﻣﺪ، ﻣﻮاد ﻧﺴــﺎﺟﻰ ﻣﺜــﻞ ﭘﺎرﭼﻪ، ﮔﺎز ﺗــﮏ ﻻﯾﻪ و وﺳﺎﯾﻞ ﺳــﻮراخ دار و ... اﺳﺖ .اﯾﻦ ﻧﻮع از اﺗﻮﮐﻼو داراى ﺳﯿﮑﻞ ﺧﺸﮏ ﮐﻦ ﺑﻮده و ﻣــﻰ ﺗﻮاﻧﻨﺪ داراى ﭘﻤــﭗ و وﮐﯿﻮم ﻧﯿﺰباشد.

اﺗﻮﮐﻼوﻫــﺎى ﮐﻼس B 

اﯾﻦ ﻧﻮع اﺗﻮﮐﻼوﻫﺎ ﻣﻰ ﺗﻮاﻧﻨﺪ اﻧﻮاع اﺑﺰارآﻻت ازﻗﺒﯿﻞ ﭘﻮﺷــﺶ دار ﺟﺎﻣﺪ وﺑﺪون ﭘﻮﺷــﺶ، ﻣﻮاد ﻧﺴــﺎﺟﻰ و ﺣﺘﻰ اﻧﻮاع اﺑﺰارآﻻت ﺳــﻮراخ دار را اﺳــﺘﺮﯾﻞ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ و داراى ﭘﻤــﭗ وﮐﯿﻮم ﻗ